Bakkal konusunda bir feryat da Çankırı’dan…

Bu kez hemşehri kayırması’ndayım.. Türkiye Başbakanı’nın Bakkalların ölüm fermanını okumasının ardından www.cankirisitesi.com'da Avukat Mustafa Karagülle dokunaklı bir yazı yayınladı. Yazının başlığında geçen “İmaret” sözcüğünün yabancısı değiliz. Ünlü Çankırı türküsünde /// İmaret de güzellerin yoludur, hey aman aman / Lahuri şal al fistanın gülüdür, hey yavri yavri ///// denilmiyor mu?
Burada  “Eline sağlık hemşehrim,” diyerek ve birilerinin bu yazıdan ders alacaklarını umarak Av. Mustafa Karagülle’nin yazısını sunuyorum:

“…İMARETTE BAKKAL FAHRİ BEY ELİ İLE… “
 
Adresi çoğu kez bir ilkokul çocuğunun el yazısı ile yazılmış hissi uyandıran, bir pul yapıştırılmış ya da ”Er mektubu görülmüştür “ ibaresi taşıyan kırmızı damgalı beyaz mektup zarfları gelirdi. Bu mektupların hemen tümünün üzerinde “İmaret’te bakkal Fahri Bey eli ile” diye yazardı. Çok uzaklardan belki İstanbul veya Ankara’dan belki yurt dışından bazen de bir asker ocağından atılan bu mektuplar dükkanda birikirdi. Köylünün en güvendiği insanlar bakkallar bunlardan birisi de babamdı.

Karatekin’den, Handırı’dan, Yeniceköy’den, Gedene’den… gelen köylüler bu mektupların içinden kendilerine ve yakınlarına ait olanları seçer, alır götürürlerdi. O zamanlar şimdiki gibi telefon yaygın değildi. Asıl iletişim aracı mektuplar idi.
Zaman zaman eşya ve para gönderildiği de olurdu. Bunları da babam gider postaneden alır, sahiplerine teslim ederdi. Bu gün hayatta olup o günleri hatırlayanlar bakkal denilen olgunun o yıllarda insanların yaşamında ne denli önemli olduğunun kuşkusuz farkındadırlar.

Köylünün harmandan harmana, şehirlinin ise aybaşından aybaşına borcunu ödemesinin esas olduğu bir alışveriş sistemine dayalı bu meslek dalı yıllarca sürüp gitti. Parası olmayan, olup da cebinde o anda kalmayan müşteriler bir ufak rica ile borç para alıp gidebilirlerdi. Ne babamın aklına senet istemek gelirdi, ne de o parayı alanların aklına aldıklarını inkâr etmek. Bir deftere alınan notlar da daha çok unutulup, hak geçmemesi ve günaha girmemek içindi. Hiç kimsenin çok zengin olmadığı o yıllarda bakkallık bir tür kamu hizmeti gibiydi.
Müşterilerin okumak için şehre gelen çocuklarının velisi de ya babamdı, ya da onun yönlendirdiği bir tanıdığı… Harçlığı kalmayan bu çocuklara harçlık da verirdi. Derslerinde başarılı olduklarını öğrendiğinde ise şeker, kalem, defter…
Dükkanın önünde durup, kavanozlar içerisindeki rengârenk akide şekerlerine gıpta ile bakan  tanımadığı bir çocuğa kıyamayıp şeker uzattığı da olurdu.
Aksu Mahallesinde  alışveriş ettiğimiz bakkallar vardı. Asıl mesleği müezzinlik olan Hüseyin Yakar’ın dükkanından ekmek ve saire alırdık. Hüseyin Yakar bu gün Aksu mahallesi muhtarı olan Mustafa Yakar ve saatçi Cemal Yakar’ın babaları idi.
Şimdiki Jandarma Lojmanlarının karşısında ise Mustafa Atasever vardı. ”Allah! Beş milyon ver…” diye dua eder, bizi güldürürdü. Gerçek bir esnaftı. Öğretmen Musa Katı’nın da akrabası idi.
Gene bir aralık mahalle ve çocukluk arkadaşım olan öğretmen Salih Yalçınlar da bir bakkal dükkanı açmışlardı.
Öğretmenler sokağın Hastaneye bakan yanında ise Cemal Ağanın dükkanı vardı. Ağırlıklı olarak gazyağı ve ispirto satardı. Dükkanı ve evi barakamsı idi.
Mahalle Bakkallarımız  tanıdığımız insanlardı. Aile büyüklerimizi ve bizi tanırlardı. Darda zorda kalınca yardım istenebilecek, veresiye alışveriş yapılabilecek insanlardı. Her defasında hal hatır sorulurdu. Konuşulup, dertleşilirdi.
60’lı yılların sonlarında Ankara Kızılay’da açılan GİMA gözlerimi kamaştırmıştı. Henüz çocuktum. Envai çeşit, rengârenk mal vardı. Yürüyen merdivenler, insan kalabalığı… GİMA ile belki de artık büyük alış veriş merkezleri çağı başlıyordu.
Uluslararası sermaye bu yüzyılın başlarında en Kolay kazanç yolu olarak perakende satışı keşfettiği andan itibaren ise AVM'ler gittikçe yaygınlaştı. Özellikle bu hükümet döneminde korundular, kollandılar ve teşvik edildiler.
Gittiğimiz AVM'lerde personelin çoğu ne denli insandan uzak ve ister istemez birer robota dönüşmüş vaziyetteler. Söylenen sözler sınırlı ”Borcunuz….TL.” ”İyi günler…”
Ne kadar güzel değil mi?
Sayın Başbakanın bakkallar hakkında, adeta onları  yok olmaya mahkum bir meslek gurubu gibi gören konuşması ise gerçekten yüreğimi burktu. Eminim bir bakkal eli ile bir yakınından gelen bir mektubu hiç almamış, o mutluluğu tatmamıştı. Ya da parasız kaldığında, gıpta ile vitrindeki şekerlere baktığını görüp kendisine şeker uzatan bir bakkal amcası hiç olmamıştı.
Yüzlerce yıllık geçmişi olan bir meslek ortadan kaldırılabilir mi?
Hele hala böylesine  insan ihtiyaçlarına cevap vermekte ve insanlar da ona ihtiyaç hissetmekte iken…“